participantes

Xosé Luís Méndez Ferrín ll Golgona Anghel ll Pilar PallarésllJosé Luís Piquero ll Estevo Creus ll Sònia Moll Gamboa ll Raúl Zurita ll Manuel Cortés ll Xabier Cordal ll Serxio Iglesias ll Xoán Carlos Rodríguez ll Miki Nervio ll Iolanda Zúñiga ll Oriana Méndez ll Carmen Conde ll Vanessa Glemsel ll Luix Kaf ll Malvares de Moscoso ll Clara Gayo ll Silvia Casal ll Esther Carrodeguas ll Juanma Lodo ll Jon Maia e Amets Arzallus ll García Mc e LAR Legido ll Lucía Aldao ll El Velcro. Pablo X. Suárez e Dudu García ll Rabuda e Nuria Vil llMargarita Ledo ll Gonzalo Hermo ll Ana Romaní e Chus Silva ll Alejandro Palomas ll Elena Medel ll Mónica Camaño ll Alfredo Rodríguez ll Afonso Traficante ll Félix Fernández e Xabier Fernández ll  Silvia Penas ll  Elisa Lucinda ll Anxo Quintela ll Francisco Macías ll Helena González ll Caetano Díaz  llWladimir Vaz ll María Obelleiro ll Francisco Novo ll Daniel Salgado ll Marta Dacosta ll Luís González Tosar ll Henrique Alvarellos ll Mario Regueira 

Xosé Luís Méndez Ferrín [Ourense, 1938]

Referente da poesía e da narrativa galegas contemporáneas e representante dunha liña de acción na que a figura cultural se encerna na actuación política, Xosé Luís Méndez Ferrín percorre na súa biografía o treito máis convulso e afouto da historia de Galicia.
Membro da resistencia na ditadura, fundador de formacións como a Unión do Pobo Galego, Galicia Ceibe ou a Frente Popular Galega, Ferrín foi presidente da Real Academia Galega e dirixe a revista de pensamento crítico A Trabe de Ouro. Entre os títulos máis admirados da súa delongada obra figuran as narracións Percival e outras historias [1958], Arrabaldo do norte [1964], Antón e os inocentes [1976], Amor de Artur [1982], Bretaña, Esmeraldina [1987], Arraianos [1991] ou No ventre do silencio [1999] e os poemarios Con pólvora e magnolias [1976], Poesía enteira de Heriberto Bens [1980], O fin dun canto [1982], Estirpe [1994] ou Contra maquieiro [2005]. É candidato por distintas asociacións ao Premio Nobel de Literatura para a Literatura galega.

 

Golgona Anghel [Iliria Oriental, 1979]

Nos últimos anos, Golgona Anghel converteuse nunha das poetas máis seguidas de Portugal, cunha obra irónica en que o clásico e o popular se funden na súa singularísima voz, sorprendente e profunda. Aínda que naceu en Romanía escribe en portugués.
Publicou os poemarios Vim porque me pagavam [2011], Como uma flor de plástico na montra de um talho [2013] e Nadar na piscina dos pequenos [2017], ademais de tres libros de ensaio –Eis-me acordado muito tempo depois de mim, uma biografia de Al Berto [2006], Cronos decide morrer, viva Aiôn, Leituras do tempo em Al Berto [2013] e A forma custa caro. Exercícios inconformados [2018]. Tamén preparou unha edición diplomática dos Diários do poeta Al Berto [2012]. Actualmente, é profesora na Faculdade de Ciências Sociais e Humanas da Universidade Nova de Lisboa.

 

Pilar Pallarés [Culleredo, 1957]

Pilar Pallarés converteuse desde os seus dous primeiros libros, Entre o lusco e fusco [1979] e Sétima soidade [1983], nunha central referencial da poesía galega contemporánea. Nesa posición consolidouse, e mesmo agradouse, ao publicarse Livro das devoracións [1996], considerado unanimente pola crítica como un auténtico acontecemento literario. Fiel a un ritmo lento de escrita e cautelosa na exposición pública, posteriormente entregoulle aos lectores Leopardo son [2011]. Pallarés foi alumna de Ricardo Carvalho Calero e tamén unha das máis admiradas estudiosas da súa obra. Adoita dicir que o país e o nacionalismo llo descubriu Moncho Valcarce, o crego de Sésamo. Foi a única escritora vinculada ao colectivo «De amor e desamor». O seu último poemario, titulado Tempo fósil [2018] e publicado tras case una década de silencio, marcou o regreso dunha poesía desapacible e brillante, rigorosa e hipnótica.

 

José Luís Piquero [Mieres, 1967]

José Luis Piquero asegura que os poemas son como fillos que medran en contacto co mundo e ás veces non recoñecemos. Na súa lectura para o festival Alguén que respira! revisará os máis recentes, a maioría pertencentes ao seu último libro, Tienes que irte. A súa esperanza é “que eses fillos que se independizaron non hai moito conserven aínda algúns trazos do seu pai”. En Compostela esbozará, engade, “un breve autorretrato con palabras que foron miñas e agora son de quen queira apropiarse delas”. Piquero publicou Las ruinas [1989], El buen discípulo [1992] e Monstruos perfectos [1997], todos eles reeditados no volumen Autopsia (Poesía reunida, 1989-2004) [2004], co que obtivo o Premio Ojo crítico de Radio Nacional de España e o Premio da Crítica de Asturias. Posteriormente publicou El fin de semana perdido [2009], Cincuenta poemas (Antología personal, 1989-2014) [2014] e Tienes que irte (2017). Traduciu máis de sesenta obras de narrativa, poesía e ensaio e figura nunha ducia de antoloxías da poesía española contemporánea. Vive en Sanlúcar de Guadiana (Huelva).

 

Estevo Creus [Cee, 1971]

Estevo Creus irrompeu na poesía galega en 1996 coa asombrosa forza dos Poemas da cidade oculta e Areados, dous libros que amosaban a singularidade dun autor que, desde aquela, traballa entre os límites literarios e os ámbitos da fisicidade oral. Integrante do Batallón literario da Costa da Morte, membro fundador de Letras de Cal, psicólogo de profesión e performer en colaboración co seu irmán David, Estevo Creus publicou títulos como Libro dos cans [2000], Decrúa [2003] ou Baleas2 [2011]. O seu libro máis recente, O lugar que non hai [2018], permitiulle gañar por segunda vez o Premio Eusebio Lourenzo Baleirón, acadado xa con Teoría do lugar [2000].

 

Sònia Moll Gamboa [Barcelona, 1974]

A voz de Sònia Moll estremece o corpo e as conciencias. Vai máis alá da mensaxe para adentrarse nos espazos da conmoción porque «o corpo emocional e o corpo físico», asegura, «tamén teñen memoria». É, ademais de poeta e narradora, profesora de catalán para adultos e correctora. Publicou dous libros de poemas, Non si male nunc [2008] e Déu en algun lloc [2014], e un de narrativa poética Creixen malgrat tot les tulipes [2012]. O seu último libro Beneïda sigui la serp [2018, Godall], reúne as columnas de opinión publicadas en La Directa digital. Desde 2008 escribe regularmente no blog La vida té vida pròpia.

 

Raúl Zurita [Santiago de Chile, 1950]

Raúl Zurita creou desde o italiano que falaba na súa primeira infancia unha das obras cimeiras da actual poesía en castelán. Despois de estudar enxeñería civil, foi represaliado polo réxime de Pinochet. Entre os seus libros figuran Purgatorio [1979], Anteparaíso [1982], Canto a su amor desaparecido [1985], La Vida Nueva [versión final de 2018], El día más blanco [2000], INRI [2003] ou a monumental Zurita [2011]. Creador de obrasmundo, a miúdo feroz, foi cofundador do grupo CADA [Colectivo de Acciones de Arte], trazou poemas no ceo de Nova York [1982] e sobre o deserto de Atacama [1993] ademáis de realizar ousadas performances corporais. Recibiu o Premio Nacional de Literatura de Chile [2000], o Premio José Lezama Lima [Cuba, 2006] ou o Premio Iberoamericano de poesía Pablo Neruda. Actualmente dá clases na Universidade Diego Portales de Chile e colabora coa banda experimental González y Los asistentes, de onde xurdiu xa o álbum Desiertos de amor [2011].

 

Manuel Cortés [Vilardevós, 1966]

Manuel Cortés describe a súa biografía en nove anos claves: o do seu nacemento, 1972 en Tamallancos, 1984 A Coruña, 1985 Ronseltz, 1987 Santiago, 1992 Chévere, 2003 a televisión, 2014 Premio Nacional de Teatro e 2019 “en calquera deses sitios, segundo cadre”.

 

Xabier Cordal [A Coruña, 1965]

Xabier Cordal participa a mediados dos oitenta na fundacion do colectivo Ronseltz e nos recitais do grupo ata que este se disolveu, antes de publicaren Unicornio de cenorias que cabalgas os sábados [1994]. Individualmente dá ao prelo os libros de poesía Arianrod [1993], Fruto do teixo [Premio Eusebio Lorenzo Baleirón, 1994], Afásia [1997], A vella peneira a noite [2001], transmuta [2012 e Premio da Crítica no 2013] e resistencia da auga [2018]. Debuta como narrador con Relatos para televisión [2019]. O resto da súa obra espalláse en numerosos artigos para revistas literarias, de pensamento [principalmente A Trabe de Ouro], medios políticos e sindicais ou xornais como Galicia Hoxe. Varias revistas e antoloxías, dentro e fóra de Galicia, recollen os seus poemas.

 

Serxio Iglesias [Buenos Aires, 1966]

Nacido na Arxentina pero instalado en Galicia desde a infancia, Serxio Iglesias foi membro do colectivo Ronseltz e posteriormente do Batallón Literario da Costa da Morte. Publicou a obra poética Métodos para afogar un cisne [2002] e gañou o premio Eusebio Lorenzo Baleirón no ano 2012 con Viaxe ao interior da fenda [2013]. É colaborador habitual do xornal dixital Que pasa na costa. Na actualidade vive en Corcubión e é profesor de Lingua Galega e Literatura no IES Fernando Blanco de Cee.

 

Xoán Carlos Rodríguez [A Barra, Ourense, 1966]

Co colectivo Ronseltz, que el define como un “cóctel literario”, participou na publicación dos tres números da revista do mesmo nome e do libro Unicornio de cenorias que cabalgas os sábados [1994]. É autor dos textos do libro de colaxes Leningrad [2006] de Misha Bies Golas. Colabora con artistas plásticos en exposicións como 23 artistas ourensáns e 9 poetas, en catálogos como o da intervención Raza de Xoán Torres [2004] ou co texto da carpeta de gravados de artistas ourensáns Combinación Finita (2010). En 2017 participa na Sección Poesía da 13 Bienal de Lalín Pintor Laxeiro e recentemente en Aoutorretrato [2018]. Obras individuais súas son os poemarios Occidencia [2004], Sectores de fogo [2015] e Cristal líquido [2018], publicado on line na súa páxina sectoresdefogo.com.

 

Miki Nervio [A Coruña, 1964]

Tras romper Ronseltz, Miguel Anxo Montes García, máis coñecido como Miki Nervio, desenvolveu a súa traxectoria como vocalista de formacións musicais, entre elas Miki Nervio & The Bluesmakers. Actualmente asegura que tamén abandonou a carreira musical.

 

Iolanda Zúñiga [Vigo, 1975]

Autora do celebrado libro de relatos Vidas post-it [2007], traducido ao castelán e ao catalán no selo Pulp Books[2013], e ao éuscaro en Pasazaite Liburuak [2014], Iolanda Zúñiga é tamén autora das novelas Periferia [Premio Xerais 2010] e Noites de Safari. Manual sobre amantes desorientados e Natura [ambas do 2018]. En poesía publicou Amor amén [2008] e, nas redes sociais, mantén un proxecto chamado #GravaciónsRuíns, onde recita textos propios, inéditos en papel e próximos á slam poetry.

 

Oriana Méndez [Vigo, 1984]

Oriana Méndez é unha voz singular e poderosa dentro da nova poesía galega. Publicou os libros de poesía Derradeiras conversas co capitán Kraft [2007], Cero [2011] e O que precede a caída é branco [XVII Premio de poesía do Concello de Carral, 2015]. Forma parte, entre outras, das antoloxías Anthology of Galician Literature (1981-2011); Novas de poesía. 17 poetas, antoloxía bilingüe galego-castelán e a recente 13. Antoloxía da poesía galega próxima, escolma tamén bilingüe galego-castelán editada por Chan da Pólvora e Papeles Mínimos. Os seus poemas apareceron en revistas de distintos ámbitos, entre elas Waxwing Literary Journal, con tradución ao inglés de Neil Anderson. Desde hai algúns anos cultiva tamén o slam.

 

Carmen Conde [Mondoñedo, 1985]

Carmen Conde naceu en Mondoñedo pero vivíu sempre en Lugo. É filóloga segundo a USC e dramaturga segundo a ENERC (Buenos Aires). Contadora con funcións nas dúas beiras do Atlántico, autora de relatos breves publicados en tiras de a un para nenos e para adultos e humorista de comedia unipersonal con varios espectáculos [entre eles Contos ultramarinos]. Como narradora oral ofreceu Premios Darwin e Tabú. Guionista en Dama Negra Films (curtametraxes de ficción) e en Falperra Producciones (documental). Mestra de teatro no centro de Dano Cerebral de A Coruña ADACECO e así mesmo coorganizadora do micro aberto Serpes na Cachola dende 2017 e cofundadora de Tarabela Creativa. Gañadora do Slam de Poesía Oral Zona Norte en Buenos Aires [2015] e da edición do Slam Poetry Compostela [2018], dende 2009 imparte obradoiros de relato breve, micorrelato e narración oral.

 

Vanessa Glemsel [Castrelos, Vigo, 1987]

Ademáis de cursar o Grao en Estudos de Galego e Español na Universidade de Vigo, formouse en improvisación teatral, técnica vocal, teatro, escritura creativa e creación poética. Desde hai anos desenvolve propostas a través da spoken word e a poesía escénica, entre as que destacan Dúas gamberras e un micro ou pezas como Campo de Batalla do extinto Grupo F. Interveu, ademais, en múltiples festivais e eventos poéticos nacionais e internacionais. Realizou traducións para a escena e o audiovisual. Publicou textos en diferentes proxectos colectivos como Artistas de David Amoedo (Davida), na antoloxía poética dentes para a mazá [2018] ou en diversos fanzines e revistas. Alén do seu traballo no ámbito das letras e a literatura, colabora na organización e produción de distintos eventos de índole cultural e artística, elabora proxectos de autoedición vinculados ao ámbito da ilustración e a fotografía, imparte aulas na escola de escritura creativa Aliteraclara e colabora na revista Tempos Novos.

 

Luix Kaf [A Coruña, 1982]

Luix Kaf defínese como un “actor underground, músico indisciplinado, poeta performático, debuxante delirante e o que lle boten”. A primeiros da década de 2000 formou con máis poetas afíns á súa liña de intervención o Comando Esbardalle, conquistando recunchos de Galica para logo meterse nunha furgona pirata e percorrer o estado coa política –asegura– de “romper a barreira público-artista e facer medrar o bote para, algún día, mercar un tanque colectivo”. Gañou o primeiro combate poético ao que se presentou, na
Coruña no 2017. Publicou de maneira autoxestionaria os poemarios Antes de Saltar e, coa ilustradora Iria Fafián, o libro-obxecto Usted Estuvo Aquí. Nas súas actuacións combina sons eléctronicos e tolos con rapsodia da boa, construíndo un álbum con colaboracións de grandes músicos electrónicos do underground galego, ConVersos DeRuídos.

 

Malvares de Moscoso [Terras do Oitavén, 1982]

Malvares de Moscoso é un rapeiro cada vez máis vinculado ao Spoken Word. En solitario e como membro da banda Rebeliom do Inframundo interpreta versos propios e de autores como Manuel Antonio ou Lois Pereiro nunha particular mistura de hip hop, poesía e música electrónica.

 

Clara Gayo [Vigo, 1971]

Poucas presenzas da escena como Clara Gayo funden as latitudes do teatro, a poesía e a performance. Agora, dá un salto máis na súa traxectoria e debuta no slam, demostrando as inquedanzas expresivas dunha creadora que superou hai tempo os xéneros e as barreiras. Clara Gayo foi seleccionada polos Encontros en Magalia co seu texto Agorafobia. Parálise sobre o medo, editado posteriormente na RedeNasa. En 2010, Estaleiro Editora publica Movidas e Razóns de peso, ao tempo que escribe A mirada de Pier para Nut Teatro. Con Evasión logrou no 2015 o galardón do Xurado da IX edición do Premio de Teatro Radiofónico do Diario Cultural da Radio Galega. Dirixe e escribe para FarandOleiras Cabaré desde o ano 2009. Ten traballos fotográficos e audiovisuais, algúns publicados en Internet https://claragayo.carbonmade.com/.

 

Silvia Casal [Rianxo, 2002]

Silvia Casal é unha rapaza de dezaseis anos que desde nena está mergullada no teatro. “Non teño plans de futuro”, asegura, “nin unha carreira ás miñas costas. Non publiquei libros nin actuei profesionalmente. Non teño material para redactar unha autobiografía. Eu só penso, escribo, recito por pracer e represento por necesidade”. Forma parte da compañía de Teatro Airiños,“o grupo en activo más antigo de Galicia”. Naceu entre actores e viviu a comedia de preto. Actuou en obras, participou en teatros express, recitou algún texto ou poema (nunca propio) e sobre todo medrou, aínda que, puntualiza, “só un pouco”.

 

Esther Carrodeguas [Rianxo, 1979]

Dramaturga de esixencia escénica, actriz e directora, Esther Carrodeguas asenta o seu currículo vital entre as letras, o audiovisual e o teatro. A súa escrita máis persoal cabalga normalmente por riba dos lindes que separan os xéneros, de maneira que moitos dos seus textos resultan difíciles de clasificar. Fundadora de Teatro da Falúa e directora do Teatro Airiños dende 2011, na actualidade xestiona, xunto a Xavier Castiñeira, a plataforma ButacaZero, coa que desenvolven os seus proxectos escénicos.

 

Juanma Lodo [O Porriño, 1983]

Juanma LoDo é un artista multidisciplinar (vídeo, fotografía, multimedia…) que traballa tamén no ámbito da música experimental. Realizou estudos en Design Industrial e Design Gráfico pola Universidade ESG (Vila Nova de Cerveira, Portugal). Tamén colabora co colectivo creativo Proxecto-Ds, ademais de traballar como editor e fotógrafo de moda para Dot Galicia Magazine e Prendas Públicas. Dirixiu documentais para o Festival de Cans e creou pezas de arte audiovisual para teatro, salas de festa, festivais (vjing, mapping) e museos (instalacións). Ultimamente dedícase á experimentación sonora e visual usando todo tipo de instrumentos e aparatos electrónicos.

 

Jon Maia [Urretxu, 1972] e Amets Arzallus [Hendaia, 1983]

Jon Maia é bertsolari, ademais de escritor, documentalista, cantante e guionista. Como bertsolari foi catro veces finalista do Campionato nacional do Pais Vasco.
Amets Arzallus Antía licenciouse en Periodismo pola Universidade de Leioa de UPV (Universidade do País Vasco). Actualmente só se involucra en proxectos periodísticos de forma ocasional e a súa profesión principal é a de bertsolari improvisador. Como tal, foi campión nacional do País Vasco en 2013 e subcampión no 2009.

 

García Mc e LAR Legido

García Mc é un referente indiscutible no hip hop galego. Comeza rapeando letras propias con 13 anos; ao pouco, aínda na adolescencia, pasa a formar parte do proxecto musical rapeiro Ghamberros, editando un traballo discográfico en 2004 ao remate desta aventura. É ademais un dos fundadores en 2003 do Colectivo Hip Hop Dios Ke Te Crew, iniciativa que alcanza fama xeral en Galicia con motivo dos seus espectáculos ao vivo e do seu primeiro álbum Xénese [2006]. En 2012, froito do seu momento vital e atravesado pola súa relación directa coa realidade indíxena chiapaneca García lanza Abaixo e de pé (Vir), o seu primeiro traballo discográfico en solitario. Musicou poemas de Celso Emilio Ferreiro en clave rapeira e formou parte da Banda Fura Fura (Homenaxe ao Zeca Afonso). A comezos do 2016 sae á rúa Libremente. Froito de máis de 20 anos como Mc, sorprende liderando Quilombo, un espectáculo innovador con catro instrumentistas e un Dj onde se combinan os ritmos do mundo e da diversidade con hip hop e coa palabra como centro. Desde comezos do 2017 está a lanzar sinxelos en videoclip con diversas colaboracións.
LAR Legido é un pioneiro no movemento da improvisación libre a través do grupo Parto, que inventou o célebre Aquófeno, ou de iniciativas como o Centro de Novas Tecnoloxías do Pico Sacro e a Orquestra de Música Espontánea de Galicia (O.M.E.GA). Colaborou, ademais, con algunhas das grandes figuras da música galega, como Mercedes Peón, Budiño ou Marful. Entre as súas obras mais performáticas figuran o seu Concerto-Performance Tractor e Batería [2012] e a Ópera-free de peto La Bámbola Malata. Seguindo a liña de investigación iniciada en 1993 no C.E.D.I. de Madrid, arredor da agua e do son, desenvolve a súa última creación para Cabina de Hidromasaxe e Percusión. Forma parte de grupos como Sumrrá, ao que o une unha longa traxectoria e unha ampla discografía, Iria Peña Trío, Jose Luis Gutierrez Quartet–IberJazz, Lupercal, 2M12 ou o dúo de improvisación libre xunto ao pianista cubano Alejandro Vargas, co que recibiu o Premio Especial CubaDisco 2013 pola gravación do disco Miniaturas de Eugenio Granell. É profesor de batería, expresión rítmica e improvisación na Estudio Escola de Música de Santiago de Compostela desde 1998.

 

Lucía Aldao [A Coruña, 1982]

Lucía Aldao iníciase na poesía na adolescencia, etapa na que comeza a recitar. en 2005 xúntase coa tamén poeta María Lado, e a día de hoxe continúan ofrecendo os seus espectáculos poéticos polos teatros, salas de concertos, bares e centros de ensino do país e fóra das fronteiras deste. Xuntas son aldaolado, o irreverente dúo poético que mestura a poesía co humor e a música nun exercicio de comunicación directa co espectador. Lucía é unha das figuras sobresaíntes do grupo Poetas da Hostia, desde onde se organizaron recitais colectivos como A hostia en verso ou Merendacea, que supuxeron unha escola de recitado para moitos e moitas poetas de Galicia. Podemos atopar poemas da súa autoría en numerosas revistas e publicacións colectivas. O seu primeiro libro individual é Todo isto antes era noite [2018].

 

El Velcro. Pablo X. Suárez [Siero, 1981] e Dudu García [Xixón, 1994]

El Velcro é o proxecto de spokenword electrónico froito do encontro entre o poeta e rapsoda Pablo X. Suárez e o múlti-instrumentista e productor Dudu García. Texturas techno que coquetean cos ritmos sincopados do d’n’b ou do dubstep arroupan a psicodelia costumista duns textos inzados de imaxes sorprendentes e ironía atlántica. Himnos á decadencia desde as marxes de Occidente, entoados en asturianu común desde o oculto corazón de Asturies Underground.
Pablo X. Suárez é filólogo e especialista en llingua asturiana. Como rapsoda organiza desde 2009 a Timba Poétika, encontro nómada e disperso, ademais de promover o festival de poesía oral, performance e verbena Sacavera Sound. Publicou os poemarios Pop Retórika [2009] e Cómo evitar el apocalipsis [2016] en castelán, e en asturianu Asturiana Beat [2005], El sistema débeme una chocolatina [2011] e Little Babilonia [2018], co que obtivo o premio Xuan María Acebal de Poesía da Conseyería de Cultura del Principáu d’Asturies ao mellor poemario en lingua vernácula [2017]. A súa obra narrativa está reunida no volumen de relatos Yoni y yo [2010], Premiu de la Crítica d’Asturies en 2010.
Dudu García é produtor de música electrónica baixo o alcume de Abysal. Multinstrumentista, foi parte tamén da formación folk Cuchu.

 

Rabuda e Nuria Vil

Rabuda e Nuria Vil estrean proxecto poético e musical. A banda de rock cavernoso e intimista con tragos de psicodelia e new wave mestúrase coa palabra falada de Nuria Vil. O grupo fórmano Isa Mariño na batería e a voz, Sandra Romero no baixo e Víctor Rivas na guitarra e voz. Nuria Vil [Santo André de Comesaña, 1993] encárgase das letras e mais da voz. É poeta, filóloga e recitadora. Forma parte do espectáculo de poesía oral Dúas gamberras e un micro canda Vanessa Glemsel, do grupo multidisciplinar Sésega, que mestura en directo imaxe en súper8, música experimental e palabra falada.

 

Margarita Ledo [Castro de Rei, 1952]

Groenlandia é o título do poema visual que Margarita Ledo estrea no festival Alguén que respira! Trátase, segundo as súas palabras, dunha «imaxe do por-vir: peza de xeo made in Groenlandia; que acaricias, que gardas na cicatriz da memoria; que fotografas. E delas fica o bronce distante, adorno distante no xardín. Cae a auga…». Os comportamentos narrativos desta creadora transversal e desbordante, periodista, documentalista, poeta e narradora, «adoitan ancorar nese real que se agarra á construción literaria para tronzar insolidariedades», explica. E esta característica, considera, é o que fai a ese traballo «altivo cando escoa para unha das moitas versións en que se poderá manifestar». Ela, agora, corrixe «probas nunha historia de personaxe que o tería todo para ser un heroe: inxenio, paixón, clarividencia, iniciativa, unha boa esquerda aos morros e un metro oitenta de estatura. Leva nun manicomio máis de vinte anos. E é de carne e óso. Como a literatura que desexo”. Case cincuenta anos despois de publicar o seu primeiro poemario, Parolar cun eu, cun intre, cun inseuto [1970], esta referencia á novela Porta Blindada [1990] segue a remarcar unha das constantes da creación da autora: o real como materia que precisa da fábula para que, ao retornar desa viaxe, poida bater as súas propias ás. Sempre existe un rastro carnal, sempre ese rastro precisa percorrer múltiplos rexistros até chegar, quizabes, a se recoñecer.

 

Gonzalo Hermo [Rianxo, 1987]

Con tres libros publicados, Gonzalo Hermo é xa un referente das novas xeracións de poetas en Galicia. Licenciado en Filoloxía Galega e doutor en Lingüística pola USC, vive en Barcelona, traballa no sector editorial e é profesor do curso anual de poesía da Escola de Lletres. Os títulos dos seus tres poemarios son Crac [2011], Celebración [2014] e A vida salvaxe [2018]. Recibiu, entre outros, o Premio da Crítica en 2014, o Premio Nacional de Poesía na modalidade de Poesía Moza en 2015 e o Premio de Poesía Afundación en 2018.

 

Ana Romaní [Noia, 1962] e Chus Silva [Albacete, 1970]

Ana Romaní e Chus Silva estrean no festival Alguén que respira! a súa proposta 2%. Un recital para esquecer, onde os poemas de Romaní se mesturan co espazo sonoro de Silva. A súa actuación no faiado do Teatro Principal dálles pé a unha investigación que parte dun elemento central: no faiado gárdase o que a memoria quere preservar e xa non lembra, lugares nos que o son pervive coma un eco, restos de algo que nos acompañou, pegadas que tod*s esquecen.
Chus Silva foi guitarrista en diversas formacións musicais e forma parte do proxecto de electrónica musical Aparato. Colabora como encargado de son en curtas e proxectos audiovisuais. E responsable do deseño sonoro das obras de teatro radiofónico nas cinco ultimas edicións do Premio Diario Cultural, espazo para o que tamén desenvolveu as pezas acústicas Sonigramas e a creación e deseño de ambientacións sonoras en monográficos, programas especiais e seccións. Como técnico de son colabora con numerosos grupos e músicos da contorna de Compostela.
Ana Romaní é unha poeta de culto, periodista de raigame que dirixiu de 1990 a 2018 o Diario Cultural da Radio Galega e feminista de esixencia. Publicou os libros Palabra de Mar [1987], Das últimas mareas [1994], Arden [1998], Love me tender. 24 Pezas mínimas para unha caixa de música [2005] e Estremas [2010]. Desenvolve no poético distintos proxectos vinculados á dicción e ao oral do poema e a súa expresión no espazo público: O outro extremo do paraíso e Lob*s [1999, xunto a Antón Lopo], Son Delas [2000, xunto a Uxía Senlle], Estalactitas [2002, con Anxos Romeo e Lupe Gómez], Catro poetas suicidas. Intervención poética contra a levidade [2002], A voz e o poema. Os periplos de Avilés de Taramancos [2003, con Anxo Quintela] e Unha delas [2015].

 

Alejandro Palomas [Barcelona, 1967]

Alejandro Palomas camiña entre a narrativa e a poesía, o catalán e o castelán, con premios tan prestixiosos como o Nadal do 2018 pola novela Un amor. Licenciouse en Filoloxía Inglesa pola Universidad de Barcelona e é máster en Poesía polo New College of California. Recibiu, entre outros, o Premio Nacional de Literatura Xuvenil no 2016 con Un hijo. Entre a súa extensa obra destacan as novelas El tiempo que nos une, El alma del mundo e a Trilogía de la Maternidad, composta por Una madre, Un perro e Un amor. A súa obra foi traducida a máis de vinte linguas. O seu poemario Quiero. Poesía reunida 2012-2018 [2018] e Un secreto –segunda parte de Un hijo– [2019] son as súas últimas publicacións.

 

Elena Medel [Córdoba, 1985]

Elena Medel é unha das voces máis orixinais da poesía española actual, editora de traxectoria que rompeu os moldes habituais das publicacións en castelán. É autora de tres libros de poesía, reunidos en Un día negro en una casa de mentira [2015], e dos ensaios El mundo mago. Cómo vivir con Antonio Machado [2015] e Todo lo que hay que saber sobre poesía [2018]. O seu debut editouse en inglés (My First Bikini, con tradución de Lizzie Davis, 2015). Dirixe a dinámica e esixente editorial de poesía La Bella Varsovia e coordina o proxecto Cien de cien, para a visibilización da obra das poetas españolas do século XX.

 

Mónica Camaño [Cangas do Morrazo, 1971]

O camiño de Ofelia-alien é a proposta que Mónica Caamaño estrea no Alguén que respira! por encargo do propio festival sobre textos de Chus Pato. Esta actriz licenciada en Filoloxía galego-portuguesa que se converteu nunha das presenzas máis populares dos escenarios e da televisión, parte dunha idea: a poesía sempre estivo aí, na raíz, na cerna. Ela adoita coller versos e manipulalos, «para seren outras falas noutro corpo. Versos andar primeiro de río, palabras que me aprenderon a ladrar, sentires que me disparan buscando unha permanencia… (chámalle corpo en escena, se queres…)», explica sobre a peza que presenta no Principal. Xa hai dez anos que no grupo Teatro Nu, ela e Zé Paredes levantaron Coa palabra na lingua, o espectáculo vehiculado con poemas galegos e portugueses do século XX, e xa daquela estaba presente m-Talá en varios fragmentos. O libro, engade, «entalóuseme. Ou máis ben, un corpo, o de “Ofelia, alien: viaxeira das estrelas”, pediu outro estar. E niso andei: fracturei, cardei, trencei… manipulei as palabras de Chus para facer un corpo para Ofelia, alien, acuática, narcotizada ou liminal. Quixen experimentarlle un corpo para camiñalo, e imos indo». Porque, como di a doutora Dehmen [engade] «o importante non é como concibo o poema senón poder interpretalo nunha determinada dirección.»

 

Alfredo Rodríguez [Vigo, 1963]

No espazo que nunca che dixeron é o proxecto que Alfredo Rodríguez presenta no Alguén que respira! dando continuidade aos seus últimos traballos coa poesía. Aquí a identidade é o eixo temático de investigación física e verbal: unha Imaxe, unha voz e un corpo que se move… Ou non. Que mira… Ou non. Que contempla…. Ou non. «Se non te miro», subliña respecto do alento que move a proposta, «non existes. Se non me miras non existo. Aquí… Estou? Baleirémonos para enchernos, para seguir, para estar… ou para ser”. Trátase, en definitiva, dun xogo de cinco poemas doutras tantas autoras e autores, entre eles Xela Arias ou Xesús Castro.
Alfredo Rodríguez foi fundador da emblemática compañía A Factoría e, posteriormente, da Artística, coa que desenvolveu os seus últimos traballos, entre eles De pé crebado recital [2018] ou os anteriores Leixaprem, non me veñas con cantigas [2016] ou Arquitectura da emoción [2013]. Compaxina a pedagoxía teatral, a dirección e interpretación e, no audiovisual, protagonizou películas como El triste olor de la carne, de Cristóbal Arteaga [2013] estreada no Festival internacional de cine Karlovy Vari.

 

Afonso Traficante [Ferrol, 1995]

Zunido é o proxecto de Afonso Traficante para o festival. Nel, a improvisación do vibráfono arroupa a voz que recita. Música e poema conviven nun espazo de escoita apacíbel e atenta, onde se describen paisaxes sonoras: o discorrer da auga dun río como se fose un rumor endóxeno, o bater monótono de martelos ao lonxe, a vexetación que delimita o territorio do corpo. Palabra, melodía e ritmo forman, entón, unha unidade orgánica. Afonso Traficante estuda jazz co seu vibráfono na Escola Superior de Música e Artes do Espectáculo do Porto. De adolescente descubriu na poesía un espazo íntimo onde podía expresarse sen a urxencia que a música esixe ás veces. Desde entón, publicou con certa asiduidade en distintas revistas, recibiu galardóns como o Francisco Añón ou participou en antoloxías como No seu despregar [2016] ou a recente dentes para a mazá [doce poetas en creación] [2018]. É integrante do grupo de poesía sonora Canine xunto a Antón Blanco.

 

Félix Fernández [Celeiro, 1977] e Xabier Fernández [Celeiro, 1972-Compostela 2011]

Despois de 8 anos da tráxica morte de irmán, Félix Fernández decide traballar cos poemas inéditos escritos por el, coa intención dunha primeira homenaxe póstuma, e co firme desexo de que o público poida descubrir e disfrutar coa épica, e ata o de agora descoñecida, poética electrizante de Xavier Fernández. O resultado é Tempo de espera, encargada polo Alguén que respira! para o último recital do festival. Esta primera parada, xa que o que se nos mostrará será un traballo en proceso, centrarase nunha selección de pezas poéticas do inédito O voo da doncela. Nel, o artista galego mostraranos, coa súa visión performativo-sonoro-musical, ese universo compartido e aínda sen explorar. Tempo de espera é un traballo que fala da ausencia, de estados de anhelo intensos e tamén de comuñón, a través dunha linguaxe evocadora e simbólica, na que o corpo e a posta en escena teñen moito que contar. Félix Fernández é licenciado en Belas Artes pola Universidade de Vigo e fórmase paralelamente en danza contemporánea e performance con Marina Abramóvic, Johannes Deimling, Elena Córdoba, Rut Balvís ou Esther Ferrer. O vídeo, a fotografía, a performance, o debuxo e a instalación son os soportes fundamentais dun traballo que ten a intención de ser un espello onde o espectador poida verse reflectido e reflexionar sobre cuestións fundamentais do ser humano. a súa obra céntrase na relación do individuo contemporáneo coa contorna que lle tocou vivir: tempo, espazo, corpo, identidade, autobiografía, realidade socioeconómica, paisaxe, medios de comunicación…

 

Silvia Penas [Vigo, 1980]

A partir de tres cantigas de amigo, pertencentes a Johan Zorro, Joahn García de Guilhade e Martín Codax, Silvia Penas revisita nestas Anotacións para un pergamiño portátil [estrea absoluta e encargo do propio festival] lugares dunha cartografía real, imaxinaria, liminar e tamén transfronteiriza. A voz poética enfúndase nun traxe de efectos sonoros e outros elementos que poderían encadrarse no musical e escénico para tratar de que o discurso e o espazo sonoro sexan un mesmo artefacto. Homenaxe, pois, a trobadores e xograres e á poesía con vocación de ser cantada, mais traída a un código poético actual na boca dunha muller. Silvia Penas estreita lazos coa poesía arredor do colectivo Redes Escarlata. En 2009 publica Biografía da multitude en coautoría con Elvira Riveiro Tobío, poemario que acadou o premio de poesía Victoriano Taibo. En 2013 gaña o I Certame Lueiro Rey de Poesía con As uñas crecen [2014]. Publícase un ano despois Diario de ladras, bailarinas, asasinas e flores, que cadou o premio Avelina Valladares. En 2019 saen do prelo o poemario e o disco homónimo Fronteira Paraíso, o primeiro baixo o selo da Editora Urutau, o segundo da formación de poesía escénica Cintaadhesiva, proxecto no que é cocreadora canda o músico Jesús Andrés Tejada. É cocreadora tamén da peza teatral Sofía e as postsocráticas da Compañía Inversa teatro e desempeña o labor de actriz.

 

Elisa Lucinda [Cariacica, 1958]

Poeta, actriz, xornalista, profesora e cantante, Elisa Lucinda nace ao mediodía dun domingo de Carnaval, na cidade de Vitória do Espírito Santo, no día de Yemanjá. A carismática Elisa, unha das autoras máis populares do Brasil, que, nas palabras de Nélida Piñon, “tem a linguagem em chamas”, publicou dezasete libros, entre eles a Coleção amigo oculto ou A menina transparente, título infanto-xuvenil que lle valeu en 2002 o Premio Altamente Recomendável (FNLIJ). Versos de Liberdade é un dos proxectos que a súa institución Casa Poema desenvolve, entre cursos de Poesia Falada para todos. A súa primeira novela Fernando Pessoa, o Cavaleiro de Nada, unha autobiografia non autorizada do poeta, foi finalista no Prêmio São Paulo de Literatura 2015. Despois de Vozes guardadas [2016] prepara o lanzamento de Livro do avesso, o pensamento de Edite.

 

Anxo Quintela [Vigo, 1960]

Anxo Quintela publicou dous libros de poemas, Á sombra dos pavillóns [1982] e O asasino estrábico [1998], que o converteron nunha das voces máis admiradas da xeración xurdida nos anos oitenta. Traballou como guionista e redactor de programas culturais para a televisión e a radio (Desde Extramuros da TVG en 1987 ao Diario Cultural da Radio Galega, entre 2006 e 2014). Foi director do xornal dixital Vieiros entre 2003 e 2006 e presentador e redactor de informativos e programas de divulgación na Televisión de Galicia. Na actualidade traballa no departamento de informativos na Radio Galega.

 

Francisco Macías [Lago, O Bierzo, 1958]

Aínda que Francisco Macías naceu no Bierzo vive desde hai anos en Compostela, o cal lle impide gozar «menos do que me gustaría» dos seus proxectos agrícolas, xa que labora o campo tendo sempre de fondo as Médulas. Desenvolveu distintos traballos, desde mineiro da lousa até tradutor e adaptador de textos para a dobraxe de películas, pero só o de agricultor estivo sempre entre as súas ocupacións. Hai 29 anos que dirixe a editorial Positivas e niso [puntualiza] segue, «con máis proxectos que cando comecei».

 

Helena González [Santo André de Comesaña, Vigo, 1967]

Helena González Fernández é directora do Centre de Recerca Teoria, Gènere i Sexualitat e profesora de Estudos Galegos e Portugueses na Universidade de Barcelona [ADHUC]. A súa investigación artéllase arredor da crítica literaria feminista, a cultura popular e a teoría crítica das emocións. Publicou traballos sobre cultura galega (Rosalía de Castro, Manuel Antonio, Luís Seoane, Mercedes Núñez, Xohana Torres, María Mariño, Rompente, Ana Romaní, Chus Pato, Margarita Ledo, Teresa Moure, María Reimóndez), autoras brasileiras (Carol Bensimon, Hilda Hilst) e catalás (Maria-Mercè Marçal). Coordina, con Mariam Mariño, A Saia, hemeroteca dixital feminista, e dirixe Abriu: estudos de textualidade do Brasil, Galicia e Portugal. O seu libro máis recente é Rosalía feminista [2019].

 

Caetano Díaz [Corrubedo, 1957]

A Caetano Díaz gústalle dicir que naceu baixo o sol de agosto en Corrubedo, “paraíso de area limpa, mar bravo e ventos libérrimos”. VivIu en Santander dos 5 aos 18 anos; chegou a Madrid dous meses antes da morte de Franco para estudar periodismo, na Complutense e, logo, socioloxía, no Instituto León XIII. Dende 1979 dedícase profesionalmente ao periodismo, sempre en Compostela, agás un ano na central de La Voz de Galicia na Coruña. No 1985 montou a Axencia Galega de Noticias, como director xeral. Tres anos despois entrou como redactor xefe en El Correo Gallego, onde leva xa tres décadas. Foi subdirector dese xornal e director do Galicia Hoxe durante os oito anos que durou unha “aventura” que cualifica de “marabillosa”; agora está á fronte da edición dixital ademáis de ser editorialista diario e encargado das portadas do periódico.

 

Wladimir Vaz [Várzea Paulista,1986]

O actual editor do selo brasileiro-galego Urutau é descendente de caipiras con
indíxenas guaranís. Antes de vir para Galicia, establecerse en Pontevedra e montar este proxecto entre as dúas beiras atlánticas, Vaz xa foi editor da Editora Medita e da revista euOnça.

 

María Obelleiro [Arcade, Soutomaior, 1985]

María Obelleiro Hermida é licenciada en Xornalismo pola Universidade de Santiago de Compostela. Máster Universitario en Protocolo e Máster Universitario en Formación do Profesorado de Educación Secundaria Obrigatoria e Bacharelato, Formación profesional e Ensinanzas de idiomas, vén de graduarse en Educación primaria cun Traballo de fin de grao sobre sexismo nos libros de texto. Comezou a súa traxectoria profesional no xornalismo en A Nosa Terra –onde exerceu de redactora do semanario e de editora de contidos no diario dixital anosaterra.com– até o seu feche, en 2010. Obtivo o Premio de Xornalismo Johán Carballeira en 2017. Foi colaboradora de Correo Televisión, Radio Galega e Tribuna Catalana e participou na redacción dos Informes de Literatura do Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades, de 2004 a 2008. Na actualidade é a directora de Sermos Galiza.

 

Francisco Novo [Vigo, 1961]

Estudou Ciencias da Información e música e traballou nos xornais Faro de Vigo e Diario de Galicia. Na actualidade é redactor de ZigZag, o programa de cultura da Televisión de Galicia, onde xa fora director de Mira que vén e Miraxes. Enviado especial no tremor de terra dos Azores e na guerra de Kosovo, dedícase desde sempre á informacion cultural e pensa que a poesía e coma a música: un nunca se cansa de ler (escoitar) un bo poema.

 

Daniel Salgado [Monterroso, 1981]

Daniel Salgado traballa como xornalista. Traduciu a Allen Ginsberg ou Lawrence Ferlinghetti ao galego e a Lois Pereiro ao castelán. Publicou varios libros de poemas, entre eles Sucede e Dias no imperio [ambos do 2002], Éxodo [2006], Ascensión [2010, autoeditado, con deseño e debuxos de X.C. Hidalgo], Dos tempos sombrizos [2013] ou O Gran Rexeitamento / Flores para Albert Ayler [2017]. A súa obra poética foi antologada en edición bilingüe galego castelán por Alberto García-Teresa e Miriam Reyes en Huelga general. Antología [2018]. Formou parte do grupo musical Das Kapital e, desde 2018, participa no proxecto musical Vietcong, canda a Alexandre Losada e Luís Garrido.

 

Marta Dacosta [Vigo, 1966]

Poeta encadrada na denominada xeeración dos noventa e, actualmente, tesoureira da Asociación de Escritores e Escritoras en Lingua Galega [AELG], Marta Dacosta deuse a coñecer en 1994 con Crear o mar en Compostela, ao que seguiron, entre outros, os libros Dun lago escuro, [2014], Na casa da avoa [2017] ou Labirinto ou memoria [2018]. Recibiu algúns dos máis prestixiosos galardóns da poesía galega, como o González Garcés ou o Martín Códax, O Figurante e o Johán Carballeira. Poemas da súa autoría figuran en antoloxías galegas ou traducidas a outras linguas. Tamén foron incorporados a pezas teatrais ou musicados.

 

Luís González Tosar [Buenos Aires, 1952]

Des que se asentou en Galicia no ano 1962, Luís González Tosar mantén unha variada acción cultural. Na actualidade preside o Centro PEN de Galicia e a Fundación Insua dos Poetas no Irixo. En 1981 participou na fundación de Dorna, que coordinou ata 1999, e, a partir de 2002, dirixe a colección Arte de trobar. O seu primeiro libro, A caneiro cheo [1985] obtivo o premio Esquío de poesía e o Losada Diéguez. A súa segunda entrega, Remol das travesías [1989], recibiu o premio da Asociación de Críticos Españoles. Outros poemarios seus son Seis cánticos labrados co recordo de seis cidades mouras [1986], Campás de Recalada [inédito, 1992] e Coa forza da palabra [1993]. Como narrador publicou Estación Marítima, volume que recolle relatos e semblanzas da diáspora galega a América. O propio autor reuniu o primeiro ciclo da súa poesía en Madeira do meu canto / Madera de mi canto [1998]. Despois dun silenzo de dez anos, Tosar sorprendeu con Estúrdiga materia [2008], último chanzo poético deste colaborador habitual en distintos medios de comunicación.

 

Henrique Alvarellos [Lugo, 1968]

Henrique Alvarellos Casas dirixe desde o ano 2004 Alvarellos Editora e actualmente é vicepresidente da Asociación Galega de Editoras. Licenciouse en Filoloxía Hispánica pola USC e é Máster en Comunicación pola UDC-La Voz de Galicia. É autor de varios libros, entre eles Territorio auroral. 36 memorias vivas de Compostela [1997], Galicia en cen prodixios [2004] ou Descubrir Lugo [2006]. Publicou, ademais, centos de crónicas e reportaxes como xornalista e editor.

 

Mario Regueira [Ferrol, 1979]

ario Regueira comeza como narrador co libro de relatos Rebelión no inverno [2004], ao que seguen as novelas L’affiche rouge [2007] e Outono aquí [2012], esta última premio Lueiro Rey de novela curta, traducida ao castelán como Las hojas muertas [2013]. Como poeta publicou Tanxerina [2006], Blues da Crecente [2009] e O silencio [2012]. A finais de 2019 sairá Marco Livorno, premio de Poesía Erótica Illas Sisargas. Tamén é da súa autoría o ensaio Lois Pereiro, unha persecución [2011]. Licenciado en Filoloxía Galega e diplomado en Dereito, en 2016 defende a súa tese de doutoramento en Teoría da Literatura e Literatura Comparada sobre a narrativa galega durante a posguerra. Crítico literario en distintos medios, leva a sección semanal do Sermos Galiza desde o seu primeiro número e preside, desde 2018, a Asociación Galega da Crítica. Participa tamén do podcast cultural Burán, que se emite en Radio Campus Culturae e Cuac FM.


Colaboran: