respira!

Manifesto do Día Mundial da Poesía
Xosé Luís Méndez Ferrín

Dicía Luís Pimentel:
Ensinareiche sen berros. / O poeta é un mestre sen ira. / Levareite ao meu reino, / onde te agarda a bandeira da Espranza. / Non che amostrarei aquela / triste, abatida no mastro, / solitaria baixo una chuvia cinsenta. / / Estou arrepentido de pensar / que o máis brosmo e máis brután dos homes / non poida descalzarse para entrar no noso reino. / / A poesía é o grande milagre do mundo.
Debemos darlle as beizóns a Pimentel por esta iluminación, aínda que, en realidade, no mundo non haxa milagres. Pero si que hai poesía. E tamén, hoxe, debemos agradecerlle a Roman Jakobson que se esforzase por acoutar, como fundamental, a función poética da linguaxe e que centrase o seu ollo crítico en Martín Codax. Porque a nosa poesía nacional é un Medulio que nunca foi achandado e cuxos habitantes permanecen indemnes.
Celebramos, respirando en compañía fraternal, o Día Mundial da Poesía, proclamado pola UNESCO en Delfos o ano 2000. Ao seguinte, esta data de benser universal foi realidade en Compostela por intercesión do PEN e aquí se concentraron autores de todo o planeta para louvaren o Grande Milagre do Mundo, acollidos pola hospitalidade e apertura de ánimos das poetas e dos poetas en lingua galega en xornadas memorábeis. Hogano é o Alguén que respira!, Festival de poesía para corpo Principal. Poesía, respiración e corpos, pois logo.
Daquela, en 2001, fíxose patente unha realidade que se anova agora coa presenza de voces e culturas de fóra. A poesía é de toda a humanidade e, mesmo por iso, expresiónxenuína de cada unha das linguas faladas, hoxe, onte e mañá, polas persoas do mundo. Non hai poesía humana única xa que non hai lingua humana única.
Respirar, dicimos. Xamais a poesía está lonxe dos órganos de fonación e sempre dentro dos sistemas lingüísticos. E non desterrada do canto. Escoitai o reiseñor: garula e timbra na ribeira berciá do Burbia igual ca nas frondas que se reflicten nos afluentes do Danubio. O reiseñor chegou ao canto pero, ai!, non alcanzou a poesía. Unida ao canto e á dicción rítmica, a nosa e todas as poesías vive na respiración física. Unida ao cantar, ao son das cordas vocais cando se pecha a glote e o son se modula na boca para ser expelido entre beizos que por veces adoptan o mimo dun inicio de beixo que dá ao ar o cantor ou a cantora. Tamén a poesía pode ser de transmisión escrita, pero esta apareceu no mundo máis tarde. Moi tarde.
E toda poesía vehicula sentimentos e tamén nocións, por estar composta por palabras con significado e ordenadas en proposicións. Eis o milagre que nos revelaba Pimentel. E a poesía latexa na historia, e pode pular pola súa transformación, ou ser indiferente á chamada da esperanza. Porque o humano naceu libre para revoltarse. Nos intres estelares da revolución a poesía estaba alí lexitimándoa, porque ela é o grande milagre do mundo.
Tamén a poesía se fai carne en movemento expresivo. Velaí os corpos concelebrándose con aqueles que ollan. Festa tamén da ollada, cando a poesía se converte en drama e mais cando recupera a música e corpos humanos se manifestan na danza expresiva e narrativa.
Por tanto, eiquí a Compostela de Bernal de Bonaval, de Roi Fernández, de Rosalía de Castro, respira a peito cheo a grande verdade do mundo.
Entra a primavera e permitídeme que chame por un secular aliado estratéxico da cultura nacional galega. El foi, nos primeiros do século XII, o fundador da poesía laica e erótica de Europa, expresada na lingua do pobo: meu señor Guillerme IX de Aquitania. El cantou a primavera, todas as primaveras pasadas e futuras, como temps novel. Dicía así en occitano Guillem, editado con ciencia e traducido con suma arte por Darío Xohán Cabana:
Ab la dolchor del temps movel, / fòillo li bosc, e li aucèl, / chanton chascus en lor lati / segon lo ver del novel chan.
Ou sexa que coa dozura do tempo novo renace o bosco e a paxarada canta cadansúa no seu latín. Gozai todas e todos da primavera e da vida, como hai 800 anos quería o duque Guillerme que fixésemos. O grande milagre do mundo, velaí.


Colaboran: