A poesía durante a pandemia: os festivais en tempos de coronavirus

O festival ‘Alguén que respira!’ participará nunha mesa redonda sobre os efectos da COVID-19 nos espectáculos poéticos

SANTIAGO DE COMPOSTELA, 23 DE XUÑO. Organizar, producir e poñer en marcha proxectos culturais nunca foi doado, pero coa chegada da nova realidade derivada da crise sanitaria da COVID-19 volveuse unha tarefa, se cabe, aínda máis ardua. No caso da poesía, existen ademais outros trazos que aumentan a dificultade, posto que se trata dunha arte menos masificada que a música ou o cinema. Por isto, coñecer a situación actual da produción de festivais poéticos en España e realizar un exercicio de análise das alternativas, as necesidades do público e as incidencias loxísticas que implica o novo campo de xogo no que é preciso moverse. Así pois, o festival Alguén que Respira! participará o próximo xoves 25 de xuño ás 20.00 horas na mesa redonda virtual titulada “Festivais de poesia en temps de pandèmia”.

Deste xeito, a través da plataforma telemática Zoom e de Facebook, estudaremos o grao de creatividade na mutación dos formatos para garantir unha asistencia segura ós eventos poéticos e as problemáticas que xorden respecto á libre circulación de poetas nacionais e internacionais. A mesa redonda, organizada polo festival VOCIFERIO e o Consorci de Museus da Comunitat Valenciana, contará tamén coa presenza de representantes da organización doutros festivais de poesía de talle nacional, como son Cosmopoética, Barcelona Poesia, Poetes e Poesia i +. Pola súa banda, o encargado de moderar o coloquio será o poeta e xestor cultural David Trashumante.

O prazo de inscrición xa está aberto, polo que todo aquel que así o desexe poderá solicitar a súa matrícula na páxina web de Zoom. Ademais, para os que non estean interesados en inscribirse pero queiran seguir o evento, poderán facelo a través da páxina de Facebook do Centre del Carme Cultura Contemporània.

Luz inextinguible

Luz Pozo Garza, a poeta que este ano escribiu o Manifesto do Día Mundial da Poesía para o festival Alguén que respira!, faleceu onte luns na Coruña, a cidade na que residía desde finais dos anos oitenta. A morte, porén, non apagará a luz inextinguible da súa poesía, marcada pola veta da sensualidade e a fisicidade ducha revelación mística. O festival, que organiza o Concello de Compostela coa colaboración da Xunta de Galicia, renderalle unha homenaxe especial cando se celebre a súa terceira edición, prevista para o pasado marzo e aprazada pola crise sanitaria do coronavirus.

A poeta, nacida en Ribadeo no ano 1922, percorre case un século de poesía galega, deixando nela a pegada dunha muller que esculca os símbolos ocultos da palabra e da sensualidade. Por momentos, incluso lúe a expresión mística para extraerlle ao poema esa esencia luminosa de quen camiña con firmeza na escuridade do mundo. Poeta en galego desde 1952, cando publica O paxaro na boca, os seus libros desenvolven en paralelo á súa exeperiencia vital a intensidade das súas inquedanzas, en especial a da busca da liberdade e mais do sublime. Luz deu títulos clave da lírica galega contemporánea, como As todas palatinas (2005), Deter o día cunha flor (2009) ou máis recentemente Rosa tántrica (2016).

A Real Academia Galega (RAG), da que Pozo Garza era numeraria desde 1996, expresou nun comunicado o seu “fondo pesar” polo falecemento e salienta a súa traxectoria “renovadora, tanto na forma como na temática abordada. O amor e a sensualidade foron dúas constantes na súa obra, caracterizada por un fondo lirismo e o diálogo intertextual íntimo coa tradición poética galega e universal. A luz como elemento simbólico central é outro sinal de identidade dunha autora que nunca deixou de escribir.

Na web da RAG [academia.gal] inclúese un completo percorrido pola biografía dunha poeta que rompeu os moldes da poesía amorosa pero tamén da propia lóxica física, xa que aínda o pasado ano puboicou un libro de vizosa cerca, Pazo de Tor.


 

[Poesía contra aillamento]

Ante os problemas para celebrar en maio o Festival de Brindos da Pobra do Brollón, os organizadores deste popular encontro decidiron artellar unha edición virtual que ampliase a oferta cultural do país durante a crise sanitaria do coronavirus. Agora, esta iniciativa súmase á proposta da web do festival Alguén que respira!, que desde o pasado marzo mantén en aberto a súa páxina  para as iniciativas que supoñan unha acción reivindicativa da cultura, da poesía e da liberdade nunha época de confinamento.

O resultado da proposta é unha serie de brindos realizados por veciños da Pobra pero tamén por recoñecidos brindeiros, entre eles Séchu Sende, que é un dos alentadores do encontro xunto á concelleira de Eventos do municipio, Mónica de Piñeiros. As gravacións poden verse ademais na canle Guimaralia TV, impulsada polo concello e coordinada por Xosé Gago, ademais de facebook, instagram ou youtube.

A tradición dos brindos é paralela á da regueifa, pero vinculada xeograficamente á área da montaña oriental de Galicia, desde a comarca de Lemos ata O Incio, Samos e os Ancares, pasando polo Courel. O brindo, tamén coñecido como birindo, berindo ou loia, eran os cantos de voda. Tanto o brindo como a regueifa foron perdendo co tempo esta vinculación circunstancial e convertéronse en combates poético-musicais de improvisación. Chegaron a estar bastante profesionalizados e ofrecían espectáculos por parellas. As coplas de brindos e regueifas son catro versos octosílabos, rimando os pares (a-b-c-b), aínda que tamén hai tríades (a-b-a).

O último brindeiro popular de Galicia é Atonio Río Montero, de Louzarela, en Pedrafita do Cebreiro. Na Pobra do Brollón, o seu último brindeiro, José Veloso Valcárcel, morreu en 2017 aos 88 anos. El e o seu irmán Álvaro, falecido uns anos antes, formaban unha famosa parella de brindeiros na comarca. Xosé Luís Foxo recolleu no libro Os últimos brindieros de Forgas as súas figuras e o seu traballo. Forgas é unha aldea pendurada na Serra da Trapa, cerca xa do Courel, onde vivían os dous irmana.

Un exemplo de brindo é, precisamente, este de Álvaro e José Veloso recollido en 1989  e titulado Veño de moi largas terras:

Veño de moi largas terras
por fin dei chegado ahora
veño darlle as boas noites
a toda a xente da voda

A toda a xente da voda
tamén lle vou perguntar
a ver se nos dan permiso
pra poderlles berindar

Pra poderlles berindar
ahora estamos na ocasión
a ver si fan o favor
de darnos contestación.

[Estas botábanselle desde fóra]

Válgame Dios de los cielos
Ferrería de Aguilar
tanta xente que hai á porta
que é o que ven buscar

[Agora… contestábanlle os outros cando iban tal…]

Qui é o que ven buscar
i-eu voucho decir ahora
non vimos por cousa mala vimos
por honra-la voda

[Compilador Anxo González. Trascrición, X.L. Rivas e revisión de Sergio de la Ossa]

Respirar xunt*s

O día 22 de marzo pechamos o Respira! Web e tamén o movememento en directo da conta en Facebook, dous instrumentos que concibimos como un desafío á lóxica do desconcerto. Porén, a páxina e mais a conta siguen abertas para reencontramos libremente na confluencia da poesía. Non hai planificación previa nin periodicidades fixas, pero mentres dure a emerxencia sanitaria polo coronavirus, alguenquerespira.gal estará aí, para tod*s.


 

Poesía de resistencia

“Aquí construín o meu imperio e isto deberías sabelo. Tatuei nas mans das niñas fillas os camiños que levan á auga. Non temos deuses. Témonos unhas ás outras”

[Lara Dopazo]


 

Poesía de resistencia

“Polas escouras
do buque, coceñemos a cantidade das súas viaxes,
polas escouras da nosa pel
cantas veces amamos”

[Cristina Peri Rossi]


 

Poesía de resistencia

“No voo cunha partícula
de pó podes recoñecer o acougo da montaña”

[María do Cebreiro]


 

Poesía de resistencia

“Como se aprende a mirar
se o íntimo inunda sempre
as acuosas cristaleiras do mundo?”

[Carlos Lema]


 

Poesía de resistencia

“Arrinca a frecha.
Se se desprende a ferida fecha”

[Ernest Hemingway]


 

Poesía de resistencia

“Incluso ao día seguinte
da tormenta
os pementos son vermellos”

[Matsuo Basho]


 

Poesía contra intolerancia

Manolo Maseda, Lupe Blanco, Josinho da Teixeira e Olalla da Prica ían manter o pasado día 18 na Casa do Taberneiro de Compostela, dentro do programa do Alguén que respira!, un encontro de regueifa. As limitación impostas polo combate ao coronavirus obrigaron a suspender o encontro  pero eles e elas amañáronse para articular desde o confinamento individual a celebración colectiva. O resultado é a aparición de un novo grupo de regueifeir*s, chamado Mencinheiros, e tres gravacións que tedes aquí e que tamén podedes escoitar en youtube.




 

Poesía de resistencia

“Quero ir convosco, quero ir convosco,
Ao mesmo tempo com vós todos
Pra toda a parte de onde fostes!”

[Fernando Pessoa]


 

Poesía de resistencia

DIS: “Vai vir a luz”. Non é a sua hora
pero ti descoñeces a imposibilidade:
pensas a luz”

[Antonio Gamoneda]


 

Poesía de resistencia

“Só as palabras que aguantan o incencio
non marchan”

[Ramón Blanco]